Κριτική για τον Igitur (2)

Νέα Εστία, Μάιος 2009, τευχ. 1822, σελ. 1149

Απόπειρα παραστασιακής απόδοσης αποσπασμάτων ενός πυκνού, σκοτεινού αφηγήματος του Γάλλου ποιητή, μεταφρασμένο με έγκυρο λόγο από τη Μαρία Ευσταθιάδη, επιχείρησε ο Θέμελης Γλυνάτσης με βασικό συνοδοιπόρο τη μουσική των Γιάννη Κοτσώνη, Δανάης Στεφάνου (που ήταν επί σκηνής) και του Δημήτρη Παπαδάτου. Σε έναν ολόλευκο μακρόστενο χώρο που περιβάλλεται από τους πάγκους των θεατών, ένας ηθοποιός κινείται αργά, η φωνή οφ αφηγείται, η μουσική παρεμβαίνει καθόλη τη διάρκεια με εντυπωσιακούς ήχους και παράγωγα της φωνής δημιουργώντας ένα ηχητικό περιβάλλον που υπερκαλύπτει τα πάντα, ακόμα και τη φωνή που γίνεται σχεδόν ψίθυρος ή διακοπτόμενες λέξεις και φράσεις, εκπέμποντας φευγαλέο νόημα όπως ίσως είναι ο Ιγκιτούρ. Μικρά γλυπτά (του Περικλή Πραβήτα) ή αντικείμενα βρίσκονται σπαρμένα στην πορεία που ακολουθεί το σώμα, και σε κάποια από αυτά θα σταθεί για να τα χειριστεί στιγμιαία, όπως ένα φτερό ή ένα πεσμένο μελανοδοχείο, έως ότου το σώμα-ηθοποιός (Ντίνος Νικολάου) θα σταθεί, θα γδυθεί ολότελα για να αρθρώσει το σύντομο απόσπασμα λόγου και θα αποχωρήσει.
Παράσταση που θέλει να αφήνει αδιαφανές το μήνυμά της σε πρώτη όψη, παράσταση ήχων και σώματος, καλλιτεχνικό συμβάν που προσεγγίζει περισσότερο την εικαστική-ηχητική περφόρμανς, ωστόσο με ιδιαίτερη ένταση, όση ένταση διαθέτει το λευκό σε αντιπαράθεση με το χρώμα. Και με εμφανή τον πειραματικό του χαρακτήρα, επομένως ενδιαφέρον και ως σκηνική κατάθεση της προκαλούμενης από μιαν ανάγνωση έμπνευση.

Δημήτρης Τσατσούλης

Κριτική του Δ. Τσατσούλη για τον Igitur

Επτά, Κυριακή 24 Μαΐου 2009
Θέατρο ανοιχτών πιθανοτήτων
Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΣΑΤΣΟΥΛΗ

Igitur: Στη σκηνοθεσία του Θέμελη Γλυνάτση, ο ποιητικός λόγος του Στεφάν Μαλαρμέ, μεταφρασμένος από τη Μαρία Ευσταθιάδη, γνωρίζει την απόλυτη σκηνική του αφαίρεση στον ενιαίο για τη σκηνή και την πλατεία ολόλευκο μακρόστενο χώρο.
Στο κέντρο, ο ηθοποιός Ντίνος Νικολάου με αργή κίνηση προσεγγίζει τα διάσπαρτα στο έδαφος μικροαντικείμενα. Παράλληλα, η φωνή οφ (του ιδίου;) αφηγείται, συνοδευόμενη και συχνά υπερκαλυπτόμενη από τα ηχητικά (μουσικά ή παραγλωσσικά) ακούσματα που σπαράσσουν τον λόγο. Μόλις πριν το τέλος, ο απογυμνωμένος από τα ρούχα του ηθοποιός, αναλαμβάνει τη ζωντανή εκφορά του λόγου και εξαφανίζεται. Αν, σύμφωνα με την αριστοτελική οπτική, στην επική ποίηση δεσπόζει ο χρόνος ενώ στη δραματική ο χώρος, τότε, ο αναδιπλασιασμός του δραματικού προσώπου από τον (έστω και σκηνικά απόντα) αφηγητή σημαίνει την επικυριαρχία του χρόνου πάνω στον χώρο, ενώ ταυτόχρονα το δραματικό πρόσωπο γίνεται αφηγητής και θεατής του ίδιου του εαυτού του.

Photographs from Igitur

Sounding Mallarme's invisible theatre (extract)

The starting point for the theatrical presentation of Igitur was the concept of a performance where all constituent elements, whether sonic or visual, would hold an equal yet interchangeable function in the perception of the audience. The performance borrows Mallarmé’s address to Igitur’s readers, and extends its implications to a theatre audience: it is the audience which organises the “things” of the performance. The synchronicity of the performance elements allows spectator / listeners to create different sets of perceptual backdrops which can be raised or lowered subjectively and at will; to use a more Mallarmean metaphor, the performance elements become the various surfaces of a constantly moving fold. In every instant of the performance, audience members have the ability to guide their perception and explore individual foldings...

The sonic distribution of the “composed” and pre-recorded material, as well as the chance element that characterised the live production of sound decentralised the sonic stimuli. The audience cannot identify the sources of any given sonic stimulus, and is thus encouraged to perceive sound as a spatial characteristic, rather than a mere sonic accompaniment. This effect is augmented by the fact that the performing musicians (live electronics & two vocalists) are situated behind the audience, partially obstructed from view by two columns; they can therefore be glimpsed, but not consistently seen by all audience members. The only point in the performance where sound is identified with its source occurs in the space of the silent actor. Towards the end of the performance, the actor recites the passage entitled The dice. The unamplified presentness of the voice, and the ensuing silence that occurs from the part of the musicians (one of the few “constants” of the sound design), in a sense function as a denouement for the performance. Nevertheless, they do not signify an absolute end; rather, they lead to the exit/death of the actor and the re-emergence of both amplified sound and pre-recorded text. The presentness of language only functions in a self-annihilatory way: language becomes present, only to reveal its inadequacy and promote the nothingness that underlines the whole of Mallarmé’s text...

Mallarmé had once likened the act of reading to “a solitary silent concert” to arrive at the idea that “music … is poetry par excellence”. Despite the elusive and cryptic nature of Mallarmé’s text, which in its unstaged form would have provoked the intense commitment of a single reader in order to be somehow deciphered, the performance of Igitur dissolved any sense of solitary, isolated activity, and approached the text in a collective fashion. The fragmentary character of the text, and Mallarme’s conscious choice to break apart his authorial persona and lose himself within the prose of Igitur, provided a platform on which people from different artistic backgrounds met and created a true ensemble piece, where multiple intents and subjective approaches came to merge. The “solitary, silent concert” that the Mallarmean text invites his reader to engage with was thus transformed into an equally intense but fundamentally reactive, collective, intersubjective, and therefore embodied sense of silence.

(co-authored by Danae Stefanou, Ioannis Kotsonis and Themelis Glynatsis. This paper was presented in the Theatre Noise conference, Central School of Speech and Drama, London, 24/04/04)

Igitur: the map of the space

Igitur: the mirror scene (excerpt from performance)